Geschiedenis van de veluwe

Inleiding

Rechtsgeschiedenis, bronnen en literatuur

Op deze pagina vind je een overzicht van artikelen, bronnen, boeken en websites die de (rechts)geschiedenis van de Veluwe belichten.
De Veluwe heeft een rijke bestuurlijke en juridische traditie, die sterk verschilt van andere delen van Nederland. Veel van deze kennis is essentieel voor genealogisch onderzoek.

Heb je aanvullingen of interessante artikelen?

Laat het ons weten — we vullen deze pagina graag aan.

Rechtsgeschiedenis van de Veluwe

Van gewoonterecht tot geschreven recht

In de Germaanse periode (tot ca. 500 na Chr.) ontwikkelde het recht zich als gewoonterecht: mondeling overgeleverd en toegepast in volksvergaderingen, de dingplaatsen.

Met de komst van Franken en Saksen ontstond het geschreven recht, zoals de Lex Salica (486–507). Frankische koningen stelden graven aan die recht spraken in een comitatus (graafschap) of pagus (gouw).

Door het verzwakken van het centrale gezag ontwikkelden deze graven zich tot souvereine landsheren, die op hun beurt weer rechterlijke functionarissen aanstelden.

Landrechten en lokale rechtsgebieden

De landsheren vaardigden landrechten uit, die golden voor:

een graafschap
een bisdom
een hertogdom
of een kleiner gebied, zoals de Veluwe

Vanaf de 13e eeuw werd het geschreven recht steeds belangrijker, mede door de opkomst van rechtsgeleerden die het Romeinse recht bestudeerden.

Bourgondiërs, Habsburgers en centralisatie

De Bourgondiërs en Habsburgers probeerden eenheid te brengen in de rechtspraak.
Zij stichtten o.a. de Grote Raad van Mechelen, vergelijkbaar met onze huidige Hoge Raad.

Na de afzwering van Philips II (1582) namen de gewestelijke staten de rechtsbevoegdheid over.
Dit bleef zo tot de Bataafs‑Franse tijd (1795).

Inheems recht op de Veluwe

Hoewel het Romeinse recht elders vrijwel alles verdrong, bleven op de Veluwe enkele inheemse rechten lang bestaan.
Vooral rond:

herengoederen
erfrecht
rechtshandelingen

Zo vererfden Veluwse herengoederen anders dan volgens het Romeinse recht gebruikelijk was.

Juristen op de Veluwe

In de praktijk schakelden plattelandsbewoners bij rechtszaken vaak juristen in.
Deze waren aanvankelijk alleen in de Veluwse steden te vinden; pas in de 18e eeuw ook sporadisch op het platteland.

Bron: VVG-Publicatie 125

Wegwijzer Veluwe

Boeken, documenten en websites over de geschiedenis van de Veluwe

Hieronder vind je een selectie van belangrijke werken die de geschiedenis van de Veluwe en haar bewoners beschrijven.
Veel van deze titels zijn ook elders op onze website te vinden.

Titel	Toelichting
De Cannenburch en zijn bewoners	Geschiedenis van het kasteel en zijn bewoners
De canon van het Gelders verleden	Een heel prettig en overzichtelijke beschrijving van de geschiedenis van onze provincie.
De geschiedenis der Neder-Veluwe	In drie deeltjes wordt de geschiedenis behandeld van Ede en omstreken.
De Veluwe - Landschapsbiografie van Nederlands grootste natuurgebied	In deze uitgebreide studie van Jan Neefjes en Hans Bleuming komen behalve het Veluwemassief ook de natte, lage gebieden langs de randen aan de orde: de oude Zuiderzeekust, de IJsselvallei, de Gelderse Vallei en de Veluwezoom.
Geschiedenis van Apeldoorn	Geschiedenis van Apeldoorn, gebaseerd op uitgebreid archiefonderzoek, in vier tijdvakken vanaf de prehistorie tot ca. 1990.
Geschiedenis van Veenendaal	Veenendaal is groot geworden met turf, textiel en sigaren. Het boek geeft een overzicht van de geschiedenis van Veenendaal in al haar geledingen.
Handel en wandel op de Noord-Veluwe	De geschiedenis van de Noord-Veluwe aan de hand van archeologische vondsten en elementen in het landschap.
Het hertogdom Gelre	Een prachtwerk over de geschiedenis van Gelre met veel kaarten en afbeeldingen!
Herengoederen deel V blz 45 e.v.	Inleiding met betrekking tot het fenomeen horigheid
Op 't Veluws Hessenspoor	Dit boek geeft een goed inzicht geeft in het ontstaan, het gebruik en de ligging van de Hessenwegen over de Veluwe.
Publicatie 125: Onderzoek (Oud) Rechterlijke Archieven	Jubileumuitgave ter gelegenheid van 12,5 jaar Veluwse Geslachten waarin Evert de Jonge ervaringen als cursusleider op papier heeft gezet.
Tweeduizend jaar geschiedenis van Gelderland	Beschrijving van een aantal facetten uit 2000 jaar geschiedenis van het gebied, dat momenteel de provincie Gelderland beslaat.
Twaalf eeuwen Telgt	Een boek over de geschiedenis vanaf het jaar 806 van de Ermelose buurschap Telgt.
Van Gelre tot Gelderland	650 jaar besturen van Gelderland: 1339-1989
Van kloostergoed naar Herengoed	Acht eeuwen landbouw- en landschapsgeschiedenis van de gemeente Nunspeet
Voorst	De ontginningen en nederzettingen in het noordelijk deel van het kerspel Voorst
Wikipedia	Algemene informatie over de Veluwe