Archief voor november 2020

Heerensguldensproject (2)

Het project vordert. Op het verzoek van Evert de Jonge om hulp hebben zich 4 leden gemeld: Peter van den Born, Paul op den Brouw, Aat Oosterbroek en Adri van Silfhout.
De laatste drie zijn inmiddels gestart met de controle van het eerste concept en de eerstgenoemde zal t.z.t. de zaak redactioneel beoordelen.

Het “Heerenguldensproject” dient meerdere doelen.
Allereerst is straks snel te vinden wie in de eerste decennia van de 17e eeuw het herengeld – een jaarlijkse afdracht door de gebruiker (meestal de bezitter) van een herengoed te betalen aan de Rekenkamer – betaalde en welke uitsplitsingen er waren. De eerste betaler in 1625 werd opgetekend met namen van voorgaande betalers; soms is de informatie identiek als die in “Herengoederen op de Veluwe”, maar kan ook afwijken of aanvullend zijn.
Verder komen er door het project nieuwe namen en herengoederen aan het licht, of aanvullingen op namen. Zo blijkt Thonis Lubbertsz ‘van herengoed 616’ toch een familienaam (Voss) te hebben.
Tot slot zal de brug tussen een gevrijd herengoed en de omzetting naar tynsgoederen worden gelegd, zodat verder onderzoek in de tynsregisters wordt vergemakkelijkt.

Naar verwachting zal het project komend voorjaar worden voltooid.

Heerensguldensproject

Verzoek om hulp. Evert de Jonge kan niet stilzitten en nu de de archieven gesloten zijn is hij een nieuw project gestart met de naam “Heerensguldensproject”. Het leek hem een goed idee dat de resultaten straks te zien zijn op onze website.

– Inleiding
– Heerensguldensproject
– Hulp gevraagd

Inleiding
Een deel van de circa 800 Veluwse herengoederen werd in de eerste helft van de zeventiende eeuw van de serviliteit (verplichtingen) vrijgekocht, waarna de status veranderde in die van een tynsgoed.
Voor deze rechtshandeling diende de bezitter van een herengoed een verzoek in bij de Gelderse Landdag. Nadat het akkoord werd gekregen werd er een akte opgemaakt, die vervolgens door de Gelderse Rekenkamer in het tynsregister van het desbetreffende ambt waaronder het nieuwe tynsgoed viel geregistreerd.
In de protocollen van de herengoederen (dus ook in de uitgave “Herengoederen op de Veluwe“) werd alleen de datum van de omzetting genoteerd als ‘Gevrijd en tot een thinsgoed gemaakt’. In de tynsregisters werd echter veel meer genoteerd, namelijk wanneer de aanvraag was behandeld in de Landdag, de naam van de aanvrager, eventueel zijn of haar bezitterrechten, de ligging en een omschrijving van het voormalig herengoed. Het laatste is te vergelijken met een omschrijving die bij een deel van de herengoederen in “Herengoederen op de Veluwe” is opgenomen. Aangezien niet alle herengoederenprotocollen bewaard zijn (de periode van vóór 1599 en 1604-1608 ontbreekt) zijn de inschrijvingen in de tynsregisters interessant.

Wat minder bekend is dat de bezitter van een herengoed ook jaarlijks herengeld diende te betalen. De betaling werd bijgehouden in de “Registers van de heerenguldens“.

Heerensguldensproject
Het project beoogt het heerenguldensregister (1625-1667) te transcriberen en te linken aan zowel de herengoederen als de tynsregisters. Er ontstaat dan een overzicht per herengoed, waarbij aanvullende gegevens, soms alsnog een naam van een herengoed en afsplitsingen naast andere zaken worden opgenomen. De verandering van status, dus van herengoed naar tynsgoed, is in de heerenguldensboeken vollediger dan in de protocollen van de herengoederen. Zo wordt verwezen naar het juiste tynsregister en folionummer. Het project zal dus bijdragen aan het gemakkelijk terug vinden van de geschiedenis van de bezitters van een ex-herengoed.

Op dit moment is al een deel van het heerenguldensboek (1625-1667) getranscribeerd door Evert. De verwachting is dat het medio februari 2021 klaar is. Daarna dient het nagekeken te worden, terwijl tevens in de tynsregisters zal worden gezocht of de genoemde verwijzingen kloppen. Alle (gecorrigeerde) gegevens worden dan samengevoegd. Het project kan dan medio 2021 voltooid worden en beschikbaar komen via de website van de vereniging.

Hulp gevraagd
Het project is minder omvangrijk dan het in de jaren 1985-1995 uitgevoerd herengoederenproject en wordt deels door Evert uitgevoerd, maar er is ondersteuning nodig van tenminste één persoon die oud-schrift kan lezen. In de heerenguldensboeken zijn ook betalingen te vinden van herengoederen die niet in de “Herengoederen op de Veluwe” voorkomen. Er is een puzzelaar nodig die nagaat of dit uitgesplitste delen zijn. Eventueel is er een derde persoon nodig voor correctiewerk; een precies iemand die ‘de puntjes op de i’ kan zetten.

Het werk kan thuis worden uitgevoerd. Er is af en toe telefonisch contact nodig, maar verder kan alles via de mail worden afgewikkeld. Mee doen? Wie belangstelling heeft kan zich melden via evert55jonge@hetnet.nl met vermelding van je telefoonnummer. Ik neem dan contact op.